همه چیز درباره هیدروکلریک اسید

تاریخ انتشار : 2022/01/04

هیدروکلریک اسید (Hydrochloric acid) با فرمول شیمیایی HCL و با نام های اسید کلریدریک، هیدروژن کلراید، اسید کلروهیدریک،جوهر نمک، و هیدروژن کلراید محلول شناخته می شود.

هیدروکلریک اسید دارای خلوص 30 تا 33 و 37 درصد می باشد بدین صورت که اسید کلریدریک 30 تا 33 درصد هیدروکلریک اسید صنعتی و اسید کلریدریک 37 درصد، هیدروکلریک اسید آزمایشگاهی می باشد.

هیدروکلریک اسید مایعی فرار بی رنگ یا زرد کمرنگ و دارای بوی تند می باشد.

هیدروکلریک اسید یا اسید کلریدریک از سال هشتصد میلادی شناخته شده است، گلوبر آن را از طریق حرارت دادن مخلوط نمک معمولی و اسید سولفوریک غلیظ به دست آورد. گاز اسید کلریدریک بی رنگ و دارای بوی تند و با طعم اسیدی است و از هوا سنگین تر است.

این ماده به سادگی تبدیل به مایع می شود. و با فلزات و هیدروکسید آنها ترکیب می شود. هیدروکلریک اسید با حل شدن هیدروژن کلراید در آب تهیه می شود. هیدروژن کلرید را می توان با روش های گوناگون تولید کرد و این یعنی راه های زیادی برای ساخت هیدروکلریک اسید موجود است. تولید در مقیاس زیاد اسید کلریدریک ( جوهر نمک) تقریبا همیشه با تولید در مقیاس صنعتی دیگر مواد شیمیایی انجام می پذیرد.

نحوه تولید هیدروکلریک اسید

برای تهیه هیدروکلریک اسید یا جوهر نمک روش های متعددی وجود دارد که از جمله آنها می توان به استفاده از نمک طعام اشاره نمود. البته در روش های تولید هیدروکلریک اسید در صنعت از هیدروژن کلرید و آب استفاده میشود و در نهایت خروجی آن اسید با درجه خلوص 38 درصد می باشد. در صورتیکه از نمک معمولی و اسید سولفوریک برای تولید این اسید استفاده شود، واکنش های زیر را شاهد خواهیم بود:

NaCl + H2SO4 ——> HCl + NaHSO4

NaCl+H2NaHSO4———-> HCl + Na2SO4

در این روش لازم است علاوه بر نمک و اسید سولفوریک، از خمیر نیترات نیز استفاده شود و حرارت دهی انجام شود.

در روش دیگری که بیشتر معمول می باشد، از هیدروژن و کلر برای تهیه هیدروکلریک استفاده میشود که فرمول واکنش آن به صورت زیر است:

H2 + Cl2 ———–> ۲HCl

در این روش ابتدا کلر و هیدروژن را حرارت دهی می کنند تا کلر بسوزد و کلروهیدروژن تولید شود. بری حرارت دهی کلر و هیدروژن از کوره های سیلیکاتی استفاده میشود و در نهایت کلروهیدروژن سرد و جذب شده و اسید کلریدریک بدست خواهد آمد.

کاربرد هیدروکلریک اسید

  • جذب Fe (III) توسط رزین تبادل آنیونی Dowex-1 با استفاده از غلظت‌های مختلف هیدروکلریک اسید HCl مورد مطالعه قرارگرفته است.
  • استخراج حلال به کمک غشا (MSX) عناصر کمیاب (مانند نئودیمیم، پرازودیمیم و دیسپروزیم) از مکنت NdFeB
  • تهیه اسید اورسینول هیدروکلریک (معرف بیال) که برای تعیین کمی اسید سیالیک
  • تهیه رنگ هیدروکلریک اسید-کارمین الکلی.
  • در صنایع شیمیایی به‌عنوان یک معرف شیمیایی در تولید وینیل کلرید
  • در تولید دارو
  • در تولید ترکیبات آلی مانند بیس فنول، کربن فعال، اسید آسکوربیک
  • در اسید شویی فولاد
  • در تنظیم اسیدیته محلول‌ها
  • تولید ترکیبات غیر آلی

هیدروکلریک اسید چگونه کشف شد؟

هیدروکلریک اسید برای اولین بار در حدود 800 سال قبل از میلاد توسط کیمیاگر جابر بن حیان ، با مخلوط کردن نمک معمولی با ویتریول (اسید سولفوریک) کشف شد. جابر بسیاری از مواد شیمیایی مهم را کشف کرد و یافته های خود را در بیش از 20 کتاب ثبت کرد که دانش شیمیایی وی از اسید کلریدریک و سایر مواد شیمیایی اساسی را برای صدها سال را در بر می گرفت. اختراع جابر مورد توجه کیمیاگران بود.

بازار صنعتی هیدروکلریک اسید

اسید کلرید ریک 38٪  به شکل محلول هیدروکلراید (درجه غلیظ) تولید خواهد شد. این نوع اسید را در غلظت های بالاتر در حدود 40٪ از نظر شیمیایی تهیه خواهد شد ، اما میزان تبخیر به قدری زیاد است که ذخیره سازی و جابجایی نیاز به اقدامات احتیاطی اضافی مانند فشار و خنک کننده دارند. از این رو درجه صنعتی 30٪ تا 35٪ ، بهینه شده است تا بازده حمل و نقل و از بین رفتن محصول از طریق تبخیر تعادل برقرار شود. در ایالات متحده ، محلول های بین 20 تا 32 درصد به عنوان اسید موریاتیک فروخته می شود. این نوع اسید برای اهداف خانگی در ایالات متحده ، که عمدتاً تمیز کردن هستند ، معمولاً  با درصد غلظت10٪ تا 12٪ استفاده می شوند ، با توصیه های قوی برای رقیق کردن قبل از استفاده. انگلستان ، جایی است که برای تمیز کردن خانگی به عنوان “ارواح نمک” فروخته می شود ، قدرت آن با همان درجه صنعتی ایالات متحده است. در سایر کشورها مانند ایتالیا ، اسید کلرید ریک برای تمیز کردن خانگی یا صنعتی با عنوان “Acido Muriatico” فروخته می شود و غلظت آن از 5٪ تا 32٪ متغیر است.

تولیدکنندگان عمده در سراسر جهان برای داروهای  شیمیایی تا 2 میلیون تن در سال از اسن اسید استفاده می کنند. عنوان گاز هیدروکلراید ، شرکت خلیج جورجیا ، شرکت توسون ، اکوزو نوبل و تسندرلو در هر سال 0.5 تا 1.5 تن در سال این نوع اسید را تولید می کنند. تولید کل جهان برای اسید کلرید ریک ، 20 تن در سال بوده  که تا 3 تن در سال از سنتز مستقیم تولید خواهد شد و بقیه تولید از محصولات ثانویه و ترکیبات آلی تخمین زده می شود. تا کنون ، بیشتر اسید کلرید ریک توسط تولید کننده مصرف می شود. اندازه بازار جهانی باز 5 مایل در سال تخمین زده می شود.